Kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze – prowizoryczny kompromis

Dolnośląskie kościoły w Świdnicy i Jaworze są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO już od 2001 r., ale mimo tego, wciąż wielu mieszkańców Polski nie wie w ogóle o ich istnieniu. Jeżeli chodzi o walory architektoniczne, choć piękne, nie wyróżniają się jednak szczególnie na tle innych bogatych barokowych świątyni. Skąd zatem bierze się ich wyjątkowość?

TAJEMNICA TKWI W HISTORII

Walka Kościoła Katolickiego z reformacją, doprowadziła w konsekwencji do wybuchu wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648), i po jej zakończeniu, podpisania traktatu westfalskiego, który prócz kwestii politycznych, wprowadzał także, jak się po latach okazało, względnie trwały pokój religijny. To właśnie na mocy postanowień porozumienia, katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg wyraził zgodę na budowę trzech świątyni protestanckich w Głogowie, Świdnicy i Jaworze. Wydarzenie to było doniosłe z uwagi na fakt, że do tego czasu wyznawcy nowych religii powstałych w czasie reformacji, byli prześladowani na ternie katolickiej Rzeszy, a praktyki religijne musieli celebrować w ukryciu, pod groźbą oskarżenia o herezję i śmierci. Choć Luteranie dostali pozwolenie na budowę aż trzech kościołów, to cesarz obwarował swoją zgodę takimi ograniczeniami,  że obiekty wzniesione według tych wytycznych nie miałyby w teorii szans na przetrwanie dłuższego czasu, a gdyby prześladowania protestantów miały powrócić, łatwo i szybko można było je zniszczyć. Gwarantować to miał zwłaszcza wymóg zbudowania kościołów jedynie z nietrwałych materiałów (glina, drewno, słoma), uważanych powszechnie za niegodne boskiej świątyni. Inne ograniczenia miały godzić w wygodę i identyfikację obiektów jako miejsc kultu. I tak:

Kościoły miały być zlokalizowane poza granicami administracyjnymi miasta, nie dalej jednak niż na odległość wystrzały armatniego z murów miejskich (ok. 500 m),
Sam budynek nie mógł przypominać swoim kształtem innych obiektów sakralnych tj. mieć dzwonnicy, wież, ani tradycyjnego układu krzyżowego,
Przy kościele nie mogły być tworzone szkoły parafialne, w których oprócz przedmiotów ogólnych, uczono dzieci podstaw wiary.

Żeby jeszcze bardziej utrudnić przedsięwzięcie, dodatkowo całość wydatków związanych z budową świątyń musiały ponieść protestanckie zbory, i zmieścić się realizacją inwestycji w stosunkowo krótkim okresie jednego roku.

Kościół pokoju  w Jaworze

NA PRZEKÓR WIEKOM
Mimo wyśrubowanych wymagań, jakie przed budowniczymi Kościołów Pokoju postawił władca, każda z budowli została ukończona na czas, a wierni  wreszcie doczekali się godnego miejsca do oddawania czci Bogu. Mimo tego, że konstrukcje zostały wykonane z materiałów ulegających szybkiemu zepsuciu, jakby na przekór wszystkiemu, nie tylko nie uległy zniszczeniu, ale przetrwały w doskonałym stanie prawie 400 lat. Jedynie kościół w Głogowie nie doczekał naszych czasów, i spłonął w wyniku uderzenia pioruna w 1758 roku. Warto wiedzieć, że drewniane konstrukcje Kościołów Pokoju są filarami największych tego typu budowli sakralnych w całej Europie, i mogą odpowiednio pomieścić 7500 wiernych w Świdnicy i 6000 w Jaworze. W czasach najnowszych kościoły, zwłaszcza w kontekście swojej historii, posłużyły za symbol pojednania polsko-niemieckiego, kiedy na wspólną wizytę i modlitwę pokój, zdecydowali się premier Polski Tadeusz Mazowiecki i kanclerz Niemiec Helmut Kohl.

Kościół pokoju  w Świdnicy

STARE MURY WCIĄŻ ŻYWE
Oba kościoły wciąż służą wiernym zborów ewangelicko-augsburskich, a  w wyznaczonych godzinach obiekty są także udostępniane dla zwiedzających. Każdego roku od maja do września w Jaworze odbywają się tzw. Koncerty Pokoju, w czasie których usłyszeć można artystów z Polski, Niemiec, Czech, a niepowtarzalna atmosfera tych wydarzeń jest potęgowana zwłaszcza niezwykłościom miejsca w którym brzmi muzyka.

LISTA UNESCO

Starania o wpisanie zabytków na najbardziej znaną listę obiektów będących dziedzictwem ludzkości, rozpoczęto w 1999 roku, i ze względu na wyjątkowość Kościołów Pokoju, już po dwóch latach można było świętować pozytywne rozpatrzenie wniosku. Komitet w uzasadnieniu tak pięknie opisał uzasadnienie swojej decyzji, że trudno napisać w tym miejscu coś bardziej odpowiedniego. „Kościoły Pokoju stanowią, wyjątkowe świadectwo szczególnego rozwoju politycznego i duchowego w Europie oraz przedstawiają, rozwiązania techniczne i architektoniczne, zaprojektowane dla sprostowania trudnym warunkom postawionym budowniczym i społeczności. Są one zarazem świadectwem architektonicznym i artystycznym wiary wspólnoty religijnej i jej woli przeżycia. W trudnych okolicznościach wspólnota ta stworzyła, w nieporównywalnym wysiłku, niezbędną jej przestrzeń dla sprawowania kultu, jeszcze dzisiaj. Kościoły Pokoju są osiągnięciem rzemiosła, ukazującym możliwości człowieka, który jest doprowadzony do ostateczności.”

Najnowsze artykuły z kategorii miejsca: